Ηράκλειος, Αυτοκράτωρ του Βυζαντίου, 610-641

Ο Ηράκλειος, αυτοκράτορας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας από το 610 ως το 641, ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα προσωπικότητα που εγκαινίασε μια νέα εποχή για την αυτοκρατορία. Ικανός διοικητής αλλά και στρατηλάτης συνέβαλε στον εξελληνισμό του κράτους και στη μετάβασή του στη μεσοβυζαντινή περίοδο. Τη ζωή του σε κόμικ από τη σειρά Κλασσικά Εικονογραφημένα μπορείτε να δείτε εδώ.

Ευπρέπεια, ο νέος ριζοσπαστισμός, του Θεοφάνη Τάση

Η​​ ευπρέπεια δεν πρέπει να συγχέεται με τον κομφορμισμό και την άκριτη υπακοή σε άγραφους κανόνες συμπεριφοράς εντός ενός συγκεκριμένου πολιτισμικού ορίζοντα. Μπορεί να είναι κανείς ευπρεπής σε διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια ή αμφισβητώντας την υπάρχουσα κοινωνική θέσμιση. Η ευπρέπεια δεν συνιστά γνώρισμα μιας ορισμένης κοινωνικής τάξης, ενώ χωρίς πνευματικότητα είναι δυνατόν να συνιστά συστατικό ενός ατομικιστικού ωφελιμισμού, ενός προσεγμένου κομφορμισμού ή μιας εύσχημης μορφής ξένωσης. Η ευπρέπεια δεν ορίζεται με βάση το δίκαιο και το άδικο, καθώς απρεπείς συμπεριφορές δεν ρυθμίζονται νομικά και δεν επιφέρουν δικαστικές ποινές. Επιπροσθέτως, δεν ορίζεται ούτε με βάση το καλό ή το κακό, διότι μια απρέπεια δεν συνιστά ανήθικη πράξη. Η ευπρέπεια δεν ανάγεται σε καμία από αυτές τις κατηγορίες και ενώ ορίζεται δύσκολα αναγνωρίζεται εύκολα. Οπως και η πνευματικότητα δεν διέπεται από τα κίνητρα της εξουσίας, της δόξας και του χρήματος. Αμφότερες κατοικούν στον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ του ηθικού και του πολιτικού, δίχως να εξαγοράζονται ή να εξουσιάζουν άλλα αγαθά. Η ευπρέπεια ως έκφραση πνευματικότητας αναφέρεται στην αισθητική του βίου, δηλαδή, στην καλαισθησία της πράξης και της συμπεριφοράς κατά τη συμβίωση. Εν ολίγοις, αφορά το αρμόζον όπως αυτό κρίνεται κάθε φορά με φρόνηση στον εκάστοτε νοηματικό ορίζοντα.

Συστατικό της ευπρέπειας αποτελεί η ευγένεια, η οποία γίνεται κατανοητή όχι απλώς στην εργαλειακή της διάσταση, αλλά κυρίως ως αυταξία. Ωστόσο στη νεοελληνική κοινωνία συχνά η αγένεια παρανοείται ως ελευθερία έκφρασης και ως εκ τούτου θεωρείται δικαίωμα, ενώ η ευγένεια γίνεται κατανοητή κυρίως στην εργαλειακή της διάσταση. Γι’ αυτό τον λόγο θεωρείται συχνά δείγμα αδυναμίας. Αν κανείς είναι αρκετά ισχυρός ώστε να πετύχει τον σκοπό του ή να επιβάλλει τη θέλησή του, τότε η ευγένεια θεωρείται άχρηστη. Ομως η αγένεια όχι απλώς ενδέχεται να οδηγήσει σε μεγαλύτερο κόπο και συγκρούσεις με τους άλλους, αλλά εν τέλει στερεί την ευκαιρία μιας γνήσιας συνάντησης με τον άλλον και μιας καλύτερης σχέσης με τον εαυτό. Του στερεί ένα χαμόγελο, έναν καλό λόγο, την έκφραση συμπάθειας και αλληλεγγύης. Στο πολιτικό επίπεδο η διάχυση της αγένειας διαβρώνει την κοινωνική συνοχή υποβαθμίζοντας έτσι την ποιότητα της δημοκρατίας. Γι’ αυτούς τους λόγους η αγένεια συνιστά αντιπολιτική έκφραση, ενώ η ευγένεια γνώρισμα δημοκρατικού ήθους.

Στην Ελλάδα παρατηρείται δυστυχώς, ιδίως τα τελευταία χρόνια, σημαντική έλλειψη ευπρέπειας στην καθημερινότητα πολλών πολιτών, αλλά και ικανού μέρους πολιτικών, δημοσιογράφων, ακαδημαϊκών και ιερέων.

Αυτή η έλλειψη αποκαλύπτει μια κοινωνικά επιβλαβή αδυναμία διάκρισης μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού. Ενδυματολογικές συμβάσεις και πρωτόκολλα συμπεριφοράς για δημόσιους λειτουργούς ή κατόχους αξιωμάτων προσαρμόζονται επιπόλαια στις ιδιωτικές προτιμήσεις. Η παρουσία αυτών στα ΜΜΕ, ενίοτε ακόμη και πολιτικών στο Κοινοβούλιο, προσομοιάζει με εκείνη στην ιδιωτική σφαίρα. Στις συζητήσεις, ιδίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κυριαρχεί ο εριστικός τόνος, ενώ ο ενικός αριθμός αντικαθιστά βαθμιαία τον πληθυντικό ευγενείας δίχως τον οποίο δύσκολα διασφαλίζεται η κατάλληλη απόσταση για την σε βάθος χρόνου εξοικείωση των προσώπων και την εμβάθυνση μιας σχέσης. Συχνά ο κάτοχος ενός αξιώματος ή ένας δημόσιος λειτουργός εργαλειοποιεί το αξίωμα ή το λειτούργημα αδυνατώντας να το βιώσει ως κάτι που υπερβαίνει την ατομικότητά του λόγω των νοημάτων που αυτό ενσαρκώνει διαμέσου της ιστορίας του. Ως αποτέλεσμα η έλλειψη ευπρέπειας που χαρακτηρίζει την εικόνα και τη συμπεριφορά ευτελίζει τις αξίες που εμπεριέχονται στον θεσμό, έτσι ώστε σταδιακά να υποβαθμίζεται η ποιότητα της δημοκρατίας.

Η έλλειψη ευπρέπειας που χαρακτηρίζει ένα μέρος της νεοελληνικής κοινωνίας οφείλεται και σε καχυποψία έναντι θεσμών της νεωτερικότητας, όπως το κράτος ή η αγορά, οι οποίοι δεν ενδυναμώθηκαν αρκετά ώστε να πετύχουν σχετική αυτονομία. Ιστορικά στη νεοελληνική κοινωνία αυτοί διαμεσολάβησαν ασθενώς τις σχέσεις μεταξύ των ατόμων λειτουργώντας κυρίως επικουρικά. Η οικογένεια, οι φίλοι και οι συγγενείς φρόντιζαν ως επί το πλείστον για την εύρεση εργασίας, την περίθαλψη, τη φροντίδα των ηλικιωμένων ή την οικονομική στήριξη. Αυτό είχε δύο συνέπειες: Από τη μια φαινόμενα όπως η αποξένωση ή η αλλοτρίωση δεν είχαν την ίδια ένταση και μορφή με την υπόλοιπη Ευρώπη. Από την άλλη φαινόμενα διαφθοράς, αναξιοκρατίας και οικογενειοκρατίας καθορίζουν σε μεγαλύτερο βαθμό τη νεοελληνική κοινωνία απ’ ό,τι άλλες ευρωπαϊκές. Η ευπρέπεια μπορεί να συνεισφέρει και στην ενδυνάμωση των νεωτερικών θεσμών, γι’ αυτό το αίτημα για ευπρέπεια στον δημόσιο βίο και την καθημερινότητα συνιστά σήμερα ριζοσπαστικό αίτημα για τον εμπλουτισμό της δημοκρατίας.

* Ο κ. Θεοφάνης Τάσης διδάσκει σύγχρονη Φιλοσοφία στο Freie Universität Berlin.

http://www.kathimerini.gr/831083/article/epikairothta/ellada/eyprepeia-o-neos-rizospastismos

Μαρλένα Πολιτοπούλου, Η Πηνελόπη των τρένων, εκδόσεις Μεταίχμιο

1965: Ο Στέλιος Καζαντζίδης φτάνει στον σταθμό του Μονάχου για να δώσει μια σειρά από συναυλίες σε όλη τη Γερμανία. Σε μια γωνιά του ίδιου σταθμού ο Στρατής Κοκκινίδης, ένας έλληνας μετανάστης, βρίσκεται νεκρός. Ο φόνος του δεν θα εξιχνιαστεί ποτέ.

Πενήντα χρόνια αργότερα, ο ερευνητής και σκιτσογράφος Παύλος Γ., ως οφειλή στον αστυνόμο πατέρα του, θα ασχοληθεί με την υπόθεση. Τα ίχνη θα τον οδηγήσουν στη Νάουσα, τόπο καταγωγής του Κοκκινίδη, και πίσω στα χρόνια της Κατοχής, για να ανακαλύψει ερωτικά μυστικά, δοσίλογους, λίρες, προδοσίες και επαναστάτες. Θα αφήσει για λίγο την αγαπημένη του τζαζ για να ακούσει τα τραγούδια του Στέλιου και θα ανταμειφθεί από την κόρη της Πηνελόπης των τρένων με είκοσι 45άρια δισκάκια. Και όταν όλα θα έχουν πια τελειώσει, ο κόσμος της μετανάστευσης δεν θα του είναι πια ξένος.

Ο ΗΡΩΑΣ

Ο Παύλος Γ. είναι αρχιτέκτονας με «γονίδια ντετέκτιβ», ο οποίος επί χρόνια συνεργαζόταν με την αστυνομία ως σκιτσογράφος και διατηρεί τον ρόλο του ειδικού συμβούλου του Τμήματος Ανθρωποκτονιών σε δύσκολες υποθέσεις. Ο πατέρας του, τέως διοικητής Ασφαλείας, του έχει αφήσει κληρονομιά το αρχείο του με μια σειρά από ανεξιχνίαστες υποθέσεις. Για μια ακόμα φορά ο Παύλος ανοίγει έναν φάκελο. Ο τίτλος του είναι «Η Πηνελόπη των τρένων».

Μου αρέσει η γραφή της Μαρλένας Πολιτοπούλου και το βιβλίο αυτό δε με απογοήτευσε. Καλή πλοκή που ξετυλίγεται σιγά σιγά, καθώς όλοι οι ήρωες είναι δυνητικοί ένοχοι. Εύστοχη περιγραφή της ελληνικής μετανάστευσης στη Γερμανία και του προφίλ του έλληνα gastarbeiter με πολλές αναφορές στην απολύτως σύγχρονη πραγματικότητα και στην Αθήνα των μεταναστών. Βιβλίο που διαβάζεται ευχάριστα χωρίς να είναι απλοϊκό.

Alice Munro, Απόδραση, εκδόσεις Μεταιχμιο

" Η Τζουλιετ είχε κι άλλον ενα λογο -ήθελε να μην ειναι η Πενελοπι στα πόδια τους τις πρώτες δυο βδομάδες των θερινών διακοπών, γιατι τα πράγματα δεν ηταν ξεκάθαρα ανάμεσα σ' εκείνη και τον Έρικ. Ήθελε να δοθούν λύσεις, και λύσεις δε δίνονταν. Δεν ήθελε να πρέπει να υποκρίνεται πως ολα πήγαιναν καλα για χάρη του παιδιού.
Του Έρικ, απο την άλλη, τιποτα δεν του άρεσε περισσοτερο απο το να δει τα πράγματα να ομαλοποιούνται, το πρόβλημα να κρύβεται. Σύμφωνα με το δικό του σκεπτικό, η ευγενική και κόσμια συμπεριφορά θα αποκαθιστούσε τα καλα αισθήματα, η προσομοίωση αγάπης ηταν αρκετή για να τη βγάλουν μέχρι να καταφέρουν να ανακαλύψουν και παλι την αγάπη. Κι αν δεν προέκυπτε ποτε κατι παραπανω απ' αυτο -ε, ας την έβγαζες με την προσομοίωση. Ο Έρικ θα το κατάφερνε".
Απο το διήγημα "Σιωπή" στη συλλογή "Απόδραση" της Alice Munro, Νόμπελ Λογοτεχνίας 2013.

Διακοπές με... χρονοκαθυστέρηση

Αύγουστος στη Σαντορίνη. Η επιτομή των καλοκαιρινών διακοπών και των πιο διαφημισμένων τουριστικών προορισμών. Καθημερινά έχω την πολυτέλεια από το σημείο που βρίσκεται το σπίτι μου να παρατηρώ πολλούς από τους τουρίστες που επισκέπτονται το νησί. Καθώς η Σαντορίνη έχει γίνει πλέον ένας παγκόσμιος προορισμός μπορεί να κάνει κανείς πολλές διαπιστώσεις και εμπειρικές "έρευνες" για τους ταξιδιώτες του 21ου  αιώνα.

Μπροστά από το σπίτι, λοιπόν, περνούν νωρίς το πρωί όσοι, ακόμα και στις διακοπές τους, δεν απαρνούνται τη συνήθεια της προπόνησης. Τρέχουν, λοιπόν, στις αδυσώπητες ανηφόρες και ανάλογα με το βαθμό της φυσικής τους κατάστασης ή θα σταματήσουν στα μέσα της πιο απότομης στροφής ή στην κορφή της ή θα συνεχίσουν το τρέξιμό τους ίσως λίγο πιο αργά. Άλλοι έχουν βάλει σκοπό να ακολουθήσουν το μονοπάτι για την Οία και αν είναι τυχεροί και τους έχουν ενημερώσει σωστά, έχουν ξεκινήσει νωρίς πριν ανέβει ο ήλιος, που στη γη του ηφαιστείου δεν αστειεύεται.

Αργότερα, βλέπεις να κατεβαίνουν τα γκρουπ των τουριστών των κρουαζιερόπλοιων. Κάθε γκρουπ με τον αρχηγό του και τη γλώσσα του. Βλέπεις, πλέον, και πολλούς Πολωνούς, Ρώσους ή Ινδούς, εκτός από τους "κλασικούς" πια Κινέζους.

Το απόγευμα είναι η ώρα του ηλιοβασιλέματος. Ζευγαράκια πιασμένα χέρι χέρι ανεβαίνουν προς το Φηροστεφάνι ή το Ημεροβίγλι μέχρι να βρουν ένα πεζούλι να περάσουν τις "ρομαντικές" στιγμές των διακοπών και κυρίως να φωτογραφίσουν τον ήλιο αλλά πιο πολύ να φωτογραφηθούν, να βγάλουν "σέλφι" για να ποστάρουν στο Facebook να δουν οι φίλοι τους και να ζηλέψουν τον έρωτά τους. 

Όλοι, μα όλοι θα σταματήσουν να βγάλουν φωτογραφία στον Άγιο Στυλιανό. Πολλοί περιμένουν υπομονετικά να φύγει ο προηγούμενος για να βγάλουν την τέλεια πόζα.

Είναι τέτοια η μανία των ταξιδιωτών να απαθανατίσουν τα πάντα που με κάνει και αναρωτιέμαι αν πράγματι ζουν τις διακοπές τους ή τις βλέπουν μέσα από το φακό της μηχανής, την οθόνη του κινητού ή του τάμπλετ. Επιδίδονται σε έναν αγώνα δρόμου για την τέλεια φωτογραφία, το τέλειο στιγμιότυπο, χάνοντας τη στιγμή που ... περνάει και χάνεται. Ζουν τις διακοπές τους αργότερα στην αίθουσα αναμονής του αεροδρομίου, στο αεροπλάνο της επιστροφής, στον όποιο τόπο τους. Πάντως όχι εδώ, όχι τώρα, όχι την πραγματικότητα. Είμαστε, φαίνεται, τόσο συνηθισμένοι στον εικονικό κόσμο που ο πραγματικός δεν μας αρκεί.

Παντού βλέπεις σέλφι στικς να ξεφυτρώνουν σε κάθε στροφή του καλντεριμιού. Σκέφτομαι πολλές φορές την υπερέκθεση του ατόμου στα κοινωνικά δίκτυα. Εδώ μπαίνουμε στο πλοίο, εδώ μένουμε, εδώ τρώμε, εδώ πίνουμε καφέ, εδώ ποτό, εδώ, εδώ, εδώ... Είναι, άραγε, τόσο απαραίτητη; Τι κενά προσπαθεί να καλύψει;

Ακούω στ' αυτιά μου τη φωνή σου. Ελπίζω για πάντα

filoftero: ΜΠΑΜΠΑ;: Οι άνθρωποι αποφεύγουν να μιλούν για τον θάνατο, ιδίως όταν αυτός δεν τους έχει χτυπήσει τη πόρτα. Ένας παπάς μου έλεγε πριν από από χρόνια ότι ακόμα και εκείνοι που στις κηδείες σπρώχνουν για να βρεθούν μπροστά-μπροστά την στιγμή της ταφής, το κάνουν για να ανακουφιστούν ότι εκείνοι είναι ακόμα εν ζωή.

Για μένα, που τον βρήκα μπροστά μου τον άτιμο από τα παιδικά μου χρόνια, η πιο βαριά επίπτωσή του δεν είναι τόσο πολύ ότι αναγκάζεσαι να συνηθίσεις την απουσία ενός αγαπημένου σου προσώπου, όσο το να συνειδητοποιείς ότι η μνήμη, τελικά, δεν αποθηκεύει εκείνα που έχεις πραγματική ανάγκη:

Την αίσθηση ενός αγγίγματος τη στιγμή που το χρειαζόσουν. Τον τόνο της φωνής, σε καλές και άσχημες στιγμές. Ένα χαμόγελο που καμιά, ποτέ, φωτογραφία δεν μπορεί να αποτυπώσει. Ένα νεύμα, που ήταν αρκετό να σε διαβεβαιώσει ότι «όλα θα πάνε καλά, μη στενοχωριέσαι».

Με συγκλόνισαν, θυμάμαι, τα λόγια που είπε ο Θανάσης Βέγγος σε μία τηλεοπτική εκπομπή, όπου τον κάλεσαν για να τον βραβεύσουν, ένα-δύο χρόνια πριν πεθάνει:

«Έπρεπε να γεράσω, αγόρι μου, για να μάθω τι είναι ευτυχία. Τελικά ευτυχία είναι ένα ζευγάρι χέρια, δύο χέρια. Αυτά που θα σε αγκαλιάσουν, θα σε κρατήσουν, θα σε κοιμήσουν, θα σε περιποιηθούν, θα σου μαγειρέψουν, θα σε χαϊδέψουν και στο τέλος θα σου κλείσουν τα μάτια. Τα πολλά χέρια απλά σε κατσιάζουν. Χάσιμο χρόνου. Θα το δεις κι εσύ όσο μεγαλώνεις».

Σήμερα, είμαι μπλεγμένος κι εγώ στα πολλά χέρια που απλά με κατσιάζουν. Και μου λείπει εκείνο το ένα, που πάντα έκανε τη καρδιά μου να φτερουγίσει.

Ο Ηράκλειτος έλεγε: «Στην αναζήτηση της αλήθειας, να είσαι έτοιμος για το απροσδόκητο, επειδή είναι δύσκολο να τη βρεις και σε συγκλονίζει όταν την ανακαλύψεις».

Είναι λόγια που τα βρίσκω στην εισαγωγή ενός βιβλίου που με κράτησε ξάγρυπνο τρεις νύχτες, και θάθελα να το μοιραστώ μαζί σας, όσο κι αν το θέμα του, ο θάνατος και η μοναξιά, μοιάζει, και είναι, στενάχωρο.

Τιτλοφορείται «Η Επινόηση της Μοναξιάς», είναι γραμμένο από τον Αμερικανό συγγραφέα Paul Auster, και κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Μεταίχμιο» σε μετάφραση Σταυρούλας Αργυροπούλου. Ξεκινάει έτσι:

«Τη μία μέρα υπάρχει ζωή. Ένας άνθρωπος, για παράδειγμα, με θαυμάσια υγεία, ούτε καν γέρος, χωρίς ιστορικό ασθενειών. Όλα είναι όπως ήταν, όπως θα είναι πάντα. Εκείνος ζει από μέρα σε μέρα, νοιάζεται μονάχα για τη δουλειά του, ονειρεύεται μονάχα τη ζωή που απλώνεται μπροστά του. Και έπειτα, ξαφνικά, υπάρχει θάνατος. Ο άνθρωπος αφήνει έναν αναστεναγμό, σωριάζεται στην καρέκλα του κι έρχεται ο θάνατος. Το αιφνίδιο του πράγματος δεν αφήνει περιθώρια για σκέψεις, δεν δίνει στο μυαλό την ευκαιρία να αναζητήσει μια λέξη που θα μπορούσε να προσφέρει παρηγοριά. Μένουμε μονάχα με τον θάνατο, το αδιαμφισβήτητο γεγονός της θνητότητάς μας».

Έμαθα τα νέα για τον θάνατο του πατέρα μου, κάποια χρόνια πριν, τέτοιες μέρες, όταν το πρωί κάναμε μπάνιο στην Αμμόχωστο και το απόγευμα, που έκανα βόλτα με τους φίλους μου κάποιος μου φώναξε «τρέχα!».

Μπαμπά;
posted by  Christos Michaelides

Η ανάρτηση δημοσιεύτηκε στις 25 Ιουλίου, τη μέρα που γεννήθηκε μια φίλη, που κι αν έφυγε νωρίς, μπόρεσε να χαρίσει απλόχερα την καλοσύνη και την αγάπη της. Τόσο που το κενό που άφησε δεν πρόκειται να αναπληρωθεί ποτέ. 

"Στον ουρανό του τίποτα με ελάχιστα", της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ

Από την κλειδαρότρυπα κρυφοκοιτάω τη ζωή

την κατασκοπεύω μήπως καταλάβω

πώς κερδίζει πάντα αυτή,

ενώ χάνουμε εμείς.

Πώς οι αξίες γεννιούνται

κι επιβάλλονται πάνω σ' αυτό που πρώτο λιώνει:

το σώμα.

Αναρωτιέμαι τι άλλους συνδυασμούς

θα εφεύρει η ζωή

ανάμεσα στο τραύμα της οριστικής εξαφάνισης 

και το θαύμα της καθημερινής αθανασίας.