Οδηγίες αξιολόγησης Α΄ Λυκείου

Εκδόθηκαν οι οδηγίες για τον τρόπο αξιολόγησης και βαθμολόγησης των μαθημάτων της Α΄ Λυκείου με ιδιαίτερη αναφορά στις ερωτήσεις που θα παίρνονται από την Τράπεζα Θεμάτων και αυτές που θα βάζουν οι ίδιοι οι διδάσκοντες. Με την πρώτη ανάγνωση φαίνεται ότι οι διδάσκοντες έχουν περιορισμένη συμμετοχή στην ουσιαστική διαμόρφωση των θεμάτων, π.χ. στη Νεοελληνική Γλώσσα βάζουν μόνο το θέμα έκθεσης. Για να δούμε πώς θα λειτουργήσει, γιατί μου φαίνεται ότι δυσκολεύουν τα πράγματα...
http://www.esos.gr/uploads/kcfinder/file/odhgies-axiologisis.pdf

Δημήτρης Φύσσας, Ο αναγνώστης του Σαββατοκύριακου

Πρόκειται για ένα βιβλίο για τα βιβλία, για τη λόξα της λογοτεχνίας. Η πλοκή είναι απλή: μία νεαρή κοπέλα μικροαστικής καταγωγής που εργάζεται σε εταιρεία δημοσίων σχέσεων προσλαμβάνεται από μία πλούσια κυρία των βορείων προαστίων που τυφλώθηκε στο τρομοκρατικό χτύπημα του Λονδίνου ως αναγνώστρια λογοτεχνίας. Η κοπέλα δεν έχει καμία σχέση με το αντικείμενο: δεν έχει διαβάσει ποτέ της λογοτεχνία, δεν έχει πάει ποτέ σε βιβλιοπωλείο, αν και έχει τελειώσει το πανεπιστήμιο. Σιγά σιγά τη βλέπουμε να μεταμορφώνεται σε συνειδητή αναγνώστρια, να αλλάζει τον τρόπο ανάγνωσης και να μυείται στο χώρο της λογοτεχνίας.
Μου άρεσε αρκετά το βιβλίο. Κατά τη γνώμη μου πρόκειται στην ουσία για τις σκέψεις του συγγραφέα, που δίνονται άλλωστε ξεκάθαρα, για την παιδευτική δύναμη της λογοτεχνίας, αλλά και για το εκδοτικό τοπίο των ημερών μας. Είναι ένα βιβλίο που θα μπορούσαν να διαβάσουν και οι μαθητές μας, ένα ακόμα επιχείρημα στα πολλά των φιλολόγων, αν και το ότι γράφεται από έναν άνθρωπο που διατηρεί επαγγελματική σχέση με τη λογοτεχνία και τη διδασκαλία της, ως καθηγητής ιδιαίτερων μαθημάτων, μπορεί να δημιουργήσει σε κάποιους από αυτούς την εντύπωση του "πάλι τα ίδια!". Πάντως είναι ένα βιβλίο στο οποίο θα ανατρέξω σίγουρα στο μέλλον.

Περισσότερα για το βιβλίο μπορείτε να βρείτε εδώ.

Ερωτόκριτος... alternative

Κ. Π. Καβάφης, Ιθάκη

Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Σχεδίασμα Γ΄, Ο Πειρασμός

Σχέδιο διδασκαλίας: Παράδοση και Μοντερνισμός στη Νεοελληνική ποίηση

Α΄ φάση: Πριν από την ανάγνωση

•      Τι είναι ποίηση; Ποια ποιήματα γνωρίζετε; Πόσους τίτλους και πόσους ποιητές μπορείτε να θυμηθείτε; Μπορείτε να απαγγείλετε κάποιο απόσπασμα;

1.      α) Γιώργος Σαραντής   «Δεν είναι η ποίηση»
δεν είναι η ποίηση
κλειστός τόπος για ονειροπόληση
φέρνει τη νήπια αίσθηση της πρώτης χαραυγής
κι είναι η συμφιλίωση ενάντιων πραγμάτων
αυτό που δένει το Θεό
με το εφήμερο
το στήθος με τη λησμονιά
το βίο τον ανθρώπινο
με τη δικαιοσύνη
δεν είναι η ποίηση
κλειστός τόπος για ονειροπόληση
είναι το άλλο νόημα των πραγμάτων.
               β)   Γεωργία Μπηλιώνα,  ( μαθήτρια, Γενικό Λύκειο Κερατέας) Χτύπος Ζωής
Κι είναι η ποίηση της ψυχής μου προβάδισμα
Κάθε λέξη, κάθε στίχος
-ήχος μικρός-
που διώχνει το έρεβος και φέρνει το φως.
Ένα μακρύ, αέναο μονοπάτι
που ίσως οδηγεί στην ελπίδα
-ίσως και όχι. . .
Μια μυστική συνομωσία είναι η ποίηση
που βρίσκεται κάτω απ’ τη σκιά γερασμένων λουλουδιών
περιμένοντας να την τυλίξει
η αίγλη της φαντασίας.
Και σαν κοιμάμαι
και σαν ξυπνώ
τη βλέπω να χτυπά το ρόπτρο της ζωής μου
έτοιμη να με οδηγήσει
σε άγνωστα μέρη
-ίσως και όχι. . .
σε μέρη που ίσως τα μάτια μας ποτέ να μην αγγίξουν
γιατί το άγνωστο και το δυσπρόσιτο
κυκλώνουν τη ζωή μας.
Μέχρι να την αγγίξει ο ήλιος. . .
γ )Μονάχα με την ποίηση, Τάκης Βαρβιτσιώτης,
Μονάχα με την ποίηση
Δε θα χαθούν ποτέ
Τα μεγάλα ιστιοφόρα της αυγής
Ούτε τα φώτα ούτε η χαρά
Ούτε τα δέντρα ούτε η νύχτα

Μονάχα με την ποίηση
Θα 'μαστε ακόμα ικανοί
Να βλέπουμε και ν' αγαπούμε
Να ονομάζουμε τα πράγματα
Με τις πιο καθημερινές λέξεις
Να λέμε το ψωμί ψωμί τη σκάφη σκάφη
Και μ' ένα βλέμμα να οδηγούμαστε
Σε μιαν αλήθεια οριστική

Μονάχα με την ποίηση
Θα μεγαλώσουνε τα στάχυα
Και τα στήθη των κοριτσιών
Το ποτάμι θ' απομείνει ποτάμι
Η θάλασσα θάλασσα
Κι ο ουρανός ουρανός

Μονάχα με την ποίηση
Θ' ανακαλύψουμε ξανά τ' αστέρια
Μέσα στις καπνοδόχες
Κι όλη τη θλίψη που ενδημεί
Στο βάθος των ματιών
Και θα μπορέσουμε να ξαναβρούμε
Το γενέθλιο χωριό μας
Παραχωμένο μες στα χιόνια

Μονάχα με την ποίηση
Θ' ανακαλύψουμε ξανά τον έρωτα
Και πατώντας από κλωνί σε κλωνί
Κι από ελπίδα σ' ελπίδα
Θα εγκαθιδρύσουμε
Την αγνή βασιλεία των φτερών

Από τη συλλογή Καλειδοσκόπιο (1983)

2.      Τι είναι η Ποίηση για τους ποιητές
Για το Νάσο Βαγενά: «Το ποίημα είναι ένα νησί. Μπορείς να πας σ’ αυτό με πλοίο. Το ζήτημα είναι αν μπορείς να πας κολυμπώντας»
Για τον Ελύτη: « Αυτό είναι στο βάθος η ποίηση, η τέχνη να οδηγείσαι και να φτάνεις προς αυτό που σε υπερβαίνει, να γίνεσαι άνεμος για τον χαρταετό και χαρταετός  για τον άνεμο, ακόμα κι όταν ουρανός δεν υπάρχει. Δεν παίζω με τα λόγια. Μιλώ για την κίνηση που ανακαλύπτει κανεί/ να σημειώνεται  μέσα στη στιγμή, όταν καταφέρνει να την ανοίξει και να της δώσει διάρκεια». Αλλά και: «Η ποίηση είναι το άλλο πρόσωπο της υπερηφάνειας».
- Για τον Εμπειρίκο: «Η Ποίησις είναι ανάπτυξις στίλβοντος ποδη¬λάτου».
- Για το Νίκο Καρούζο: «Ποτέ στ’ αλήθεια δεν το ’μαθα/ τι είναι τα ποιήματα./Είναι πληγώματα/ίν’ ομοιώματα/ φενάκη/ φρεναπάτη;/ Φρενάρισμα ίσως; /ταραχώδη κύματα; /τί είναι τα ποιήματα;/ Είν’ εκδορές απλά γδαρσίματα;/ είναι σκαψίματα;/ Είναι ιώδιο;/ Είναι φάρμακα;/ είναι γάζες επίδεσμοι/ παρηγόρια ή διαλείμματα;/ Πολλοί τα βαλσαμώνουν ως μηνύματα./Εγώ τα λέω ενθύμια φρίκης».
- Για τον Καρυωτά¬κη: «Μας διώχνουνε τα πράγματα κι η ποίησις/  είναι το καταφύγιο που φθονούμε».
- Για το Λειβαδίτη: «Η ποίηση είναι ένα αίνιγμα από συνηθισμένα λόγια» Αλλά και «… ένα παιχνίδι / που τα χάνεις όλα/ για να κερδίσεις ίσως / ένα άπιαστο αστέρι».
- Για τον Παυλόπουλο η Ποίη¬ση είναι ένα εί¬δωλο άπιαστο: «Μια πόρτα ανοιχτή, για την οποία αιώνες τώρα/φτιάχνονται  ατέλειωτες αρμαθιές αντικλείδια».
- Για το Σαραντάρη: «Η ποίηση είναι / εκείνος ο εαυτός μας/ που δεν κοιμάται ποτέ»
- Για το Σαχτούρη: «Λανθάνουσα κοινή ανθρώπινη ανάγκη για ουρανό».
- Για το Σεφέρη: «Η Ποίηση έχει τις ρίζες της στην αν¬θρώπινη ανάσα», «Το χρυσό δίχτυ,/ όπου τα πράγματα σπαρταρούν/ σαν ψάρια» και «Είναι πολλά παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας».

     ● ανάγνωση, ακρόαση μαγνητοφωνημένων και μελοποιημένων ποιημάτων και κατάταξή τους σε μία σειρά από το πιο παραδοσιακό στο πιο μοντέρνο.
Β. Κορνάρος, Ερωτόκριτος
http://www.youtube.com/watch?v=bq-EgFIWzZ0&feature=related
http://www.snhell.gr/
Δ. Σολωμός, Ελεύθεροι πολιορκημένοι, Σχεδίασμα Β’
http://www.youtube.com/watch?v=eshpMdgfIvs&feature=related
http://www.snhell.gr/
Λ. Μαβίλης, Λήθη
http://www.snhell.gr/
http://www.youtube.com/watch?v=n-C_mNq0nnY&feature=related
Κ.Π. Καβάφης, Ιθάκη
http://www.snhell.gr/lections/content.asp?id=52&author_id=60&page=anthology
Ο. Ελύτης, Η Μαρίνα των βράχων
http://www.youtube.com/watch?v=mOOFcxm0L7E&feature=related

•      Τι  είναι αυτό που κάνει ένα ποίημα παραδοσιακό και τι μοντέρνο; Ποιες από τις βασικές έννοιες της ποίησης γνωρίζετε;

 στροφή
στίχος
μέτρο
ομοιοκαταληξία
θέματα
μοτίβα
λυρισμός
δραματικότητα
έλλογη νοηματική αλληλουχία


Β΄ Φάση: Κυρίως ανάγνωση

(α) Η ολομέλεια της τάξης μελετά ένα παραδοσιακό και ένα μοντέρνο ποίημα (Λ. Μαβίλης, Μούχρωμα-Γ. Ρίτσος, Ο τόπος μας) και συμπληρώνει πίνακα με τα βασικά χαρακτηριστικά της παραδοσιακής και της μοντέρνας ποίησης.
Παραδοσιακή ποίηση Μοντέρνα ποίηση
(β) Όλα τα παρακάτω ποιήματα θα μελετηθούν στην ολομέλεια της τάξης. Κάθε μαθητής επιλέγει μία από τις προτεινόμενες εργασίες(μικρής έκτασης) σε όποιο ποίημα θέλει και την παραδίδει στο τέλος της επεξεργασίας του κάθε ποιήματος.

(γ) Η τάξη χωρίζεται σε ομάδες. Κάθε ομάδα επιλέγει μία από τις εργασίες της μεταναγνωστικής φάσης.

Κρητική λογοτεχνία
Β. Κορνάρος, Ερωτόκριτος (Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός)
1.    Σε ποια ιστορική περίοδο και σε ποια λογοτεχνική σχολή ανήκει το κείμενο; Να προσδιορίσετε τα χαρακτηριστικά τους.
2.    Το απόσπασμα χωρίζεται βασικά σε δύο μέρη. Στο πρώτο κυριαρχεί ένα αίσθημα αισιοδοξίας και ευφορίας. Να το παρακολουθήσετε στη διαδοχή των εικόνων της φύσης και να επισημάνετε με ποια εκφραστικά μέσα διοχετεύεται σ’ αυτές.
3.    Να συγκρίνετε τους εκφραστικούς τρόπους στο ανθολογημένο απόσπασμα του Ερωτόκριτου και στο δημοτικό τραγούδι (π.χ. παραλογές) και να ερμηνεύσετε τις διαφορές που παρατηρείτε.
Ρομαντισμός
Δ. Σολωμός, Ελεύθεροι πολιορκημένοι
Απόσπασμα 6
1.    Στους δύο πρώτους στίχους τα κύρια θέματα είναι ο Έρωτας και η Άνοιξη. Με ποιες εικόνες αναπτύσσονται αυτά τα θέματα στους επόμενους στίχους του αποσπάσματος;
2.     Από τα κύρια χαρακτηριστικά της πρώτης ενότητας είναι η κίνηση• πώς εκφράζεται και ποια είναι η σημασία της για το απόσπασμα;
3.    Ποια είναι τα κύρια χαρακτηριστικά της δεύτερης ενότητας;
Μεταίχμιο/Συμβολισμός
Κ.Π. Καβάφης, Περιμένοντας τους βαρβάρους
1.    Το ποίημα διακρίνεται για τη θεατρικότητά του. Να βρείτε τα στοιχεία που τη συνιστούν και να συζητήσετε το αισθητικό τους αποτέλεσμα.
2.    Ποια είναι η λειτουργία του στίχου «Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα» και με ποια σημασία χρησιμοποιούνται οι «βάρβαροι»;
Κ.Π. Καβάφης, Ιθάκη
1.    Τι είναι κατά την άποψή σας η Ιθάκη του ποιήματος;
2.    Είναι αισιόδοξο ή απαισιόδοξο το μήνυμα της Ιθάκης; Να δικαιολογήσετε την άποψή σας.
3.    Ο ποιητής χρησιμοποιεί στο ποίημα το β' ενικό πρόσωπο: α) Σε ποιον νομίζετε ότι απευθύνεται; β) Τι πετυχαίνει με αυτό τον εκφραστικό τρόπο;
4.    Αν συγκρίνετε το ταξίδι του Ομηρικού Οδυσσέα προς την Ιθάκη με εκείνο του καβαφικού ήρωα, ποιες ομοιότητες και ποιες διαφορές μπορείτε να επισημάνετε;
5.    Με βάση τα ποιήματα που διαβάσατε, να κάνετε έναν κατάλογο με τα βασικά γνωρίσματα της ποιητικής του Καβάφη που τον καθιστούν ποιητή sui generis.
Κ. Καρυωτάκης,  Μπαλάντα στους άδοξους ποιητές των αιώνων
1.    Γιατί αισθάνθηκε ο Καρυωτάκης την ανάγκη να γράψει ποιήματα για τους άδοξους ποιητές των αιώνων;
2.    Ο ποιητής ακολουθεί την τεχνοτροπία του συμβολισμού και γι’ αυτό προσέχει πολύ την επεξεργασία του στίχου με στόχο την μουσικότητα και την πλούσια ομοιοκαταληξία. Μπορείτε να δικαιολογήσετε αυτήν την άποψη;
3.    Με βάση όσα έχετε διδαχθεί να εντοπίσετε τις διαφορές της καρυωτακικής από την παραδοσιακή ποίηση στο περιεχόμενο και στη μορφή.
Μοντερνισμός
Γ. Σεφέρης, Επί ασπαλάθων
1.    Τι επιδιώκει ο ποιητής αναφέροντας σε διαφορετικό χρόνο τα ρήματα που χρησιμοποιεί στην πρώτη στροφική ενότητα;
2.    Ποιο νόημα πιστεύετε ότι έχουν τα αποσιωπητικά στον τίτλο του ποιήματος;
Γ. Ρίτσος, Ρωμιοσύνη
1.    Να επισημάνετε χαρακτηριστικές εικόνες που απηχούν τον υπερρεαλιστικό τρόπο γραφής.
2.    Με βάση το ποίημα και το κείμενο του Αργυρίου (από το βιβλίο καθηγητή) που ακολουθεί να συνοψίσετε τα βασικά γνωρίσματα της ποίησης του Γιάννη Ρίτσου.
Καββαδίας, Πούσι
1.    Ο ποιητής βλέπει μια οπτασία που τη συμπλέκει με πραγματικές καταστάσεις και με σκέψεις του. Ποια είναι η οπτασία, ποιες είναι οι πραγματικές καταστάσεις, ποιες είναι οι σκέψεις και ποιο το περιεχόμενό τους;
Ελύτης, Στα χτήματα βαδίσαμε όλη μέρα
1.    Το ποίημα  ανήκει στην ποιητική συλλογή «Ήλιος ο Πρώτος», που κυκλοφόρησε κατά τη διάρκεια της κατοχής (1943), χρόνια δύσκολα για τους Έλληνες. Ωστόσο, διακατέχεται από συναίσθημα που δε συμβαδίζει με το πνεύμα της εποχής. α) Ποιο είναι αυτό το κυρίαρχο συναίσθημα και  β) ποιων λογοτεχνικών  ρευμάτων επιδράσεις έχουμε στο συγκεκριμένο ποίημα;
2.    Γιατί ο ποιητής χρησιμοποιεί το α΄ πληθ. πρόσωπο; Τι  αισθάνεται ότι εκπροσωπεί;
Σαχτούρης, «Η αποκριά»
1.    Η ποίηση του Σαχτούρη χαρακτηρίζεται από τη χρήση ανάγλυφων εικόνων. Να τεκμηριώσετε τη διαπίστωση αυτή μελετώντας τις εικόνες του ποιήματος.
2.    Να εικονογραφήσετε το ποίημα με πίνακες σύγχρονων Ελλήνων ζωγράφων (Σπ. Βασιλείου, Α. Φασιανός, Γ. Μόραλης κ.ά.) που θα αναζητήσετε στο διαδίκτυο. Δημιουργήστε μια παρουσίαση στο Power Point.
3.    Στο βάθος του ποιήματος προβάλλει η τραγωδία του εμφυλίου πολέμου. Με ποιες λέξεις ή φράσεις ο ποιητής μεταπλάθει τις εικόνες, ώστε να εκφράζουν την εφιαλτική εποχή του;

Γ΄ φάση Μετά την ανάγνωση
1η Ομάδα
Να επισκεφθείτε τον ιστότοπο http://www.cslab.ntua.gr/~phib/hellas/kalvos.htm  που περιλαμβάνει όλες τις Ωδές του Κάλβου. Κάθε μέλος της ομάδας σας να διαβάσει δύο (2) Ωδές και να συγκεντρώσει τα ρομαντικά στοιχεία της καθεμιάς. Στο τέλος να συνθέσετε στο Power Point μια παρουσίαση με όλες τις ρομαντικές επιρροές που εντοπίσατε. [Σημ.: Προσέξτε περισσότερο την Ωδή «Εις θάνατον», χαρακτηριστική περίπτωση ρομαντικού ποιήματος].
2η Ομάδα
Στα Κ.Ν.Λ. της Β’ Λυκείου και στην ενότητα «Αθηναϊκή Σχολή» να αναζητήσετε  ποιήματα που ακολουθούν την τεχνοτροπία του παρνασσισμού και του συμβολισμού και να τα παρουσιάσετε στην τάξη. Επίσης, να κατατάξετε τα σύμβολα των ποιημάτων αυτών ανάλογα με το είδος τους: αντικείμενα, φυσικά φαινόμενα, εικόνες, ήχοι.
3η Ομάδα
α. Ο Κ. Καβάφης έγραψε για πρώτη φορά το ποίημα ΦΩΝΑΙ ΓΛΥΚΕΙΑΙ το 1894, ακολουθώντας τους κανόνες της παραδοσιακής ποίησης. 10 χρόνια αργότερα, τον Αύγουστο του 1904 το δημοσίευσε εκ νέου, με τον τίτλο ΦΩΝΕΣ. Αφού διαβάσετε παράλληλα τα δύο ποιήματα, να επισημάνετε τα στοιχεία που αφαίρεσε ο Καβάφης ξαναγράφοντας το «Φωνές»; Ποια αντικατέστησε και ποια πρόσθεσε; Ποιο από τα  δύο θεωρείτε αντιπροσωπευτικότερο του Αλεξανδρινού ποιητή και γιατί;
Φωναί γλυκείαι
Είν’ αι γλυκύτεραι φωναί όσαι διά παντός
        εσίγησαν, όσαι εντός
καρδίας μόνον λυπηράς πενθίμως αντηχούσιν.

Εν τοις ονείροις έρχονται δειλαί και ταπειναί
        αι μελαγχολικαί φωναί,
και φέρουν εις την μνήμην μας την τόσον ασθενή

αποθανόντας ακριβούς, ους κρύα κρύα γη
        καλύπτει, και δι’ ους αυγή
ποτέ δεν λάμπει γελαστή, ανοίξεις δεν ανθούσιν.

Στενάζουν αι μελωδικαί φωναί• κ’ εν τη ψυχή
        η πρώτη ποίησις ηχεί
του βίου μας — ως μουσική, την νύκτα, μακρυνή.

Φωνές

Ιδανικές φωνές κι αγαπημένες
εκείνων που πεθάναν, ή εκείνων που είναι
για μας χαμένοι σαν τους πεθαμένους.

Κάποτε μες στα όνειρά μας ομιλούνε•
κάποτε μες στην σκέψι τες ακούει το μυαλό.

Και με τον ήχο των για μια στιγμή επιστρέφουν
ήχοι από την πρώτη ποίησι της ζωής μας —
σα μουσική, την νύχτα, μακρυνή, που σβύνει.

β. Να βρείτε στο youtube ποιήματα του Καβάφη και του Καρυωτάκη που έχουν μελοποιηθεί. Να φτιάξετε σε ένα ηλεκτρονικό αρχείο μια βάση δεδομένων με τα μελοποιημένα ποιήματα (τίτλοι και δημιουργοί) και δύο φακέλους (με τίτλο «Καβάφης» και «Καρυωτάκης», αντίστοιχα) στους οποίους θα αποθηκεύσετε μελοποιημένα ποιήματα που σας αρέσουν.
4η Ομάδα
Ο υπερρεαλισμός, ως επαναστατικό καλλιτεχνικό κίνημα, αναπτύχθηκε στα χρόνια του Μεσοπολέμου. Κύριο σύνθημά του υπήρξε το «Να αλλάξουμε τη ζωή» (Α. Ρεμπώ). Ποια κοινά χαρακτηριστικά εντοπίζετε ανάμεσα στα χρόνια του Μεσοπολέμου και το σύνθημα των υπερρεαλιστών με τη σύγχρονη εποχή και τα συνθήματα-graffiti που συναντούμε συχνά; Να συμβουλευθείτε το περυσινό βιβλίο της Ιστορίας σας και να συγγράψετε ένα κείμενο περίπου 300 λέξεων στο οποίο να αναφέρετε αυτά τα κοινά γνωρίσματα. Να το συνοδεύσετε με φωτογραφίες από συνθήματα-graffiti είτε της περιοχής μας είτε από αντίστοιχες εικόνες που θα ανασύρετε από το διαδίκτυο.
5η Ομάδα
Να διαβάσετε όποια ποιήματα θέλετε από τους ποιητές, Σολωμό, Παλαμά, Καρυωτάκη, Καβάφη, Σεφέρη, Ελύτη, Ρίτσο, Εγγονόπουλο, Σαχτούρη και να τα κατατάξετε σε μια σειρά ανάλογα με το βαθμό του άλογου στοιχείου. Να δικαιολογήσετε την κατάταξή σας.

Βιβλιογραφία - Δικτυογραφία
Βιβλία Εκπαιδευτικού για τα Κ.Ν.Λ. Α΄Β΄Γ΄Λυκείου
Βιβλία Μαθητή Α΄Β΄Γ΄Λυκείου
Πρόταση διδασκαλίας της Αικατερίνης Προκοπίου
http://digitalschool.minedu.gov.gr/modules/document/file.php/DSGL-A111/%CE%95%CF%80%CE%B9%CE%BC%CE%BF%CF%81%CF%86%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%20%CE%A5%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CF%8C/Senario1_paradosi_modernismos.pdf
Πρόταση διδασκαλίας της Πολ. Μοίρα http://fotodendro.blogspot.com/2011/12/blog-post_06.html
Πρόταση διδασκαλίας των Δημ. Χριστόπουλου και Ελ. Πατσιατζή http://dimichri65.blogspot.com/2011/12/blog-post_16.html

Πώς σας φάνηκε η θεματική ενότητα "Τα φύλα στη Λογοτεχνία";

Η θεματική ενότητα "Τα φύλα στη Λογοτεχνία" βαίνει προς την ολοκλήρωσή της. Μετά τις διακοπές θα ξεκινήσουμε τη δεύτερη ενότητα. Η εμπειρία από τη διδασκαλία της ενότητας ήταν καλή. Τα παιδιά κινητοποιήθηκαν και ενδιαφέρθηκαν περισσότερο, ανέπτυξαν λόγο και θέσεις, φαντάστηκαν πως ζουν την ιστορία ή ένα διαφορετικό μέλλον για τη Ρήνη και τον Αντρέα (άλλο τα αγόρια, άλλο τα κορίτσια).
Για μένα ήταν μια ενδιαφέρουσα αλλαγή και διδακτική περιπέτεια, αλλά και αρκετά απαιτητική. Αυτό μάλλον ισχύει και για πολλούς άλλους, αν κρίνω και από την ανταπόκριση της ανάρτησης, της σχετικής με το σχέδιο διδασκαλίας. Πολύ θα ήθελα να ανταλλάξουμε σχόλια και γνώμες, τι δούλεψε και τι όχι, τι θα άξιζε να ξαναγίνει και τι όχι. Ελπίζω να ανταποκριθείτε στο κάλεσμα για ανταλλαγή απόψεων.!

Σχέδιο διδασκαλίας της θεματικής ενότητας "Τα φύλα στη Λογοτεχνία"

Αναζητώντας υλικό και ιδέες για τον προγραμματισμό της διδασκαλίας της Λογοτεχνίας στην Α΄ Λυκείου σύμφωνα με το νέο Πρόγραμμα Σπουδών συνάντησα την πρόταση διδασκαλίας των συναδέλφων Δημήτρη Χριστόπουλου και Ε. Πατσιατζή  http://www.scribd.com/fullscreen/66961907?access_key=key-1zh33jb1hd3nclq8q1so  
την οποία επεξεργάστηκα προκειμένου να την εφαρμόσω στη δική μου τάξη. Ελπίζω η προσπάθεια να πετύχει γιατί το νέο πρόγραμμα, νομίζω, δίνει μια άλλη οπτική στη λογοτεχνία που αξίζει να δοκιμάσουμε.

Α΄ φάση Πριν την ανάγνωση

Όροι και ορισμοί – η ιστορικότητα των ηλικιών και των κοινωνικών ρόλων. Χρησιμοποίησα υλικό από το σχολικό βιβλίο της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής της Γ'  Γυμνασίου, άρθρα για τη θέση της γυναίκας σε διάφορες εποχές από το περιοδικό ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

http://www.arxaiologia.gr/site/content.php?sel=117
και άλλα άρθρα από τον τύπο για τη σχέση μητέρας- κόρης και μητέρας-γιου.

Β΄ φάση Ανάγνωση

  Ορίζονται τα υποθέματα κάθε ομάδας

1^η ομάδα: Γυναίκες σε παραδοσιακούς ρόλους

2^η ομάδα:  Πατριαρχική οικογένεια

3^η ομάδα : Προίκα

4^η ομάδα: Μητρική αγάπη

5^η ομάδα: Η δύναμη της αγάπης

 Κάθε μαθητής θα αναλάβει μια μικρή ατομική εργασία και θα συμμετάσχει στην εκπόνηση της τελικής εργασίας της ομάδας του. Οι ομάδες αποτελούνται από διαφορετικό αριθμό μαθητών ανάλογα με την έκταση του κειμένου και της τελικής εργασίας.

Θέμα 1 Γυναίκες σε παραδοσιακούς ρόλους Παπαδιαμάντης, Φόνισσα

1. Οι νατουραλιστές συγγραφείς φροντίζουν να τεκμηριώνουν όσα διαδραματίζονται στα έργα τους, δίνοντας αυθεντικές και ακριβείς λεπτομέρειες. Σε ποια σημεία του κειμένου φαίνεται ότι ο Παπαδιαμάντης ακολουθεί αυτή τη βασική αρχή του νατουραλισμού;
2. Να σκιαγραφήσετε τον ψυχικό κόσμο της Φραγκογιαννούς και να αναφερθείτε στους λόγους που την οδήγησαν στο έγκλημα.
3. Η ανάδειξη του λαϊκού πολιτισμού αποτελεί στόχο του νατουραλισμού. Ποια λαογραφικά στοιχεία διακρίνετε στο κείμενο;
4. Ο Παπαδιαμάντης έδωσε στη Φόνισσα τον υπότιτλο “κοινωνικόν μυθιστόρημα”. Ποια είναι η κοινωνική διάσταση της νουβέλας;
5. Θα χαρακτηρίζατε το τέλος της Φραγκογιαννούς ως απόδοση δικαιοσύνης;
6. Στη «Φόνισσα» ο Παπαδιαμάντης αναδεικνύεται σε ικανότατο ηθογράφο και βαθύ ανατόμο της ανθρώπινης ψυχής. Ποια τα ηθογραφικά και τα ψυχογραφικά στοιχεία του κειμένου;
7. Η Φραγκογιαννού, από τη μια πλευρά, πίστευε στο Θεό και, από την άλλη, διέπραττε εγκλήματα. Σε ποια σημεία του κειμένου φαίνεται η θρησκευτικότητα της Φραγκογιαννούς και πώς εξηγείτε από τα συμφραζόμενα του  κειμένου αυτή την αντινομία ανάμεσα στη θρησκευτική πίστη και το έγκλημα;

Θέμα 2 Πατριαρχική οικογένεια Του νεκρού αδελφού

1. Έχει υποστηριχθεί ότι ο µύθος του τραγουδιού «Του Νεκρού Αδελφού» συνδέεται µε τα γνωστά από την αρχαία µυθολογία για την επάνοδο του Άδωνη στη γη ή για την ιστορία της Δήµητρας και της κόρης. Να βρείτε, να καταγράψετε, να παρουσιάσετε στην τάξη αυτούς τους µύθους και να υποστηρίξετε την άποψή σας σχετικά µε το βαθµό σύνδεσής τους µε το τραγούδι «Του Νεκρού Αδελφού».
2. Ποιες είναι οι οικογενειακές σχέσεις που διαγράφονται στο ποίημα;

Θέμα 3 Η προίκα Κ. Θεοτόκης, Η τιμή και το χρήμα

1. Το έργο του Θεοτόκη ανήκει στα πλαίσια της Νέας Αθηναϊκής Σχολής. Να αναφέρετε τα βασικά χαρακτηριστικά της σχολής αυτής και να τα αναγνωρίσετε στο κείμενο.
2. Η Ρήνη χαρακτηρίζεται ως περίπτωση γυναίκας που απελευθερώνεται από τις προκαταλήψεις της εποχής της. Σε ποιες κυρίαρχες αντιλήψεις αντιστέκεται;
3. Ο Κ. Θεοτόκης θεωρείται ο βασικός εκπρόσωπος του κοινωνικού μυθιστορήματος στην Ελλάδα. Για ποιους λόγους θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε “κοινωνικό” αυτό το έργο του Θεοτόκη;
4. Να σχολιάσετε την ψυχογραφική ικανότητα του συγγραφέα στο αφήγημα αυτό και να περιγράψετε τη Ρήνη με βάση τα στοιχεία που δίνει γι’ αυτήν το κείμενο
5. Για ποιους λόγους κατακρίνει ο Κ. Θεοτόκης το πολιτικό σύστημα της εποχής του; Ποια είναι τα σημαντικότερα προβλήματα τα οποία αναφέρονται στο πεζογράφημα;
6. Η υπόληψη της τιμής και η αξία του χρήματος επηρεάζουν ιδιαίτερα την πλοκή του μυθιστορήματος και τη στάση των ηρώων. Να σχολιάσετε τους λόγους για τους οποίους συμβαίνει αυτό και να εκφράσετε την προσωπική σας άποψη.
7. Πιστεύετε ότι οι ήρωες του Θεοτόκη είναι τα μοιραία, ανεύθυνα θύματα ενός κοινωνικού συστήματος που βασίζεται στην αδικία ή έχουν και προσωπική ευθύνη;

Θέμα 4 Η μητρική αγάπη Β. Θεοδώρου, Εγκώμιο

1. Το ποίημα ανήκει στο λογοτεχνικό περιβάλλον της Α’ Μεταπολεμικής Γενιάς. Να βρείτε πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά και τους βασικούς εκπροσώπους της.
2. Η ποιήτρια θεωρεί τη μητέρα της ισάξια των ηρώων. Γιατί;

Του νεκρού αδελφού

3. Ποια είναι η ιδιαίτερη σχέση της μάνας με την Αρετή;

Θέμα 5 Η δύναμη του έρωτα Μαρία Πολυδούρη, Κοντά σου

1. Αφού συγκεντρώσετε τα βιογραφικά στοιχεία της Πολυδούρη να συντάξετε το δικό σας κείμενο σχετικά με τη ζωή της ποιήτριας. Σε πόσες και ποιες ποιητικές συλλογές διαιρείται το έργο της; Μπορείτε να εξηγήσετε την ονομασία της κάθε συλλογής; Ποια άλλα σωζόμενα κείμενα συμπληρώνουν το συγγραφικό έργο της ποιήτριας;
2. Η ποίηση της Πολυδούρη είναι επηρεασμένη από τον νεοσυμβολισμό. Να βρείτε πληροφορίες για το λογοτεχνικό αυτό ρεύμα.
3. Ποιες αρνητικές καταστάσεις μεταβάλλονται στο αντίθετό τους με την παρουσία του αγαπημένου προσώπου στο συγκεκριμένο ποίημα;
4. Ο Κώστας Στεργιόπουλος (καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός και λογοτέχνης) υποστηρίζει ότι η Πολυδούρη κινείται ολόκληρη στην περιοχή του συναισθήματος και των συναισθηματικών καταστάσεων, συνήθως γύρω απ’ τα δύο βασικά μοτίβα του έρωτα και του θανάτου. Πώς επιβεβαιώνεται η άποψη αυτή στο συγκεκριμένο ποίημα;

 Γ΄ φάση Μετά την ανάγνωση

Οι μαθητές ομαδικά, με βάση όσα έμαθαν στις δύο προηγούμενες φάσεις, παρουσιάζουν μια συνθετική εργασία. Για την παρουσίαση της εργασίας θα δημιουργηθεί ένα ηλεκτρονικό αρχείο παρουσίασης. Δίνονται και επιπλέον προτάσεις για χρήση στη συνθετική εργασία:

1^η ομάδα

Ποια στοιχεία προκύπτουν μέσα από το μυθιστόρημα για τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία του Παπαδιαμάντη; Τεκμηριώστε τις θέσεις σας αναφερόμενοι σε συγκεκριμένα χωρία. Πότε οι γυναίκες ζούσαν καλύτερα, τότε ή σήμερα;

 

2^η ομάδα

Ποια υπήρξε η δομή της πατριαρχικής οικογένειας; Αφού τη συγκρίνετε με τη σύγχρονη μορφή οικογένειας, να αναφερθείτε στους παράγοντες που συνέβαλαν στην υπέρβαση αυτού του παραδοσιακού μοντέλου.

3^η   ομάδα

Ο θεσμός της προίκας, ενώ ενίσχυε τη θέση της γυναίκας στην έγγαμη ζωή της, συγχρόνως τη μετέβαλλε σε αντικείμενο αγοραπωλησίας. Θεωρείτε πως έχουν εξαλειφθεί πλήρως οι αντιλήψεις και οι πρακτικές που συνδέονται με το θεσμό της προίκας;

4^η ομάδα

Να µελετήσετε από τη Νεοελληνική Λογοτεχνία ένα από τα ακόλουθα έργα:

α) Κ. Βάρναλη, «Οι πόνοι της Παναγιάς», β) Γ. Ρίτσου, «Επιτάφιος», γ) Ν. Βρεττάκου, «Δεκατέσσερα παιδιά» δ) Στράτη Μυριβήλη «Ζάβαλη Μάικω» (απόσπασµα από το µυθιστόρηµά του «Η Ζωή εν Τάφω» ) ε) Γ. Βιζυηνού, «Το αμάρτημα της μητρός μου»

και να εντοπίσετε πώς εκφράζει η μάνα το πένθος και την ανθρωπιά.

5 η ομάδα

Να αναζητήσετε δέκα ποιήματα με θέμα τον έρωτα και να τα παρουσιάσετε στην τάξη, εστιάζοντας στον τρόπο έκφρασης του συναισθήματος αυτού στα συγκεκριμένα ποιήματα. (Μπορείτε να επιλέξετε από τα ποιήματα της Σαπφούς, του Ελύτη, του Σεφέρη, Λαμαρτίν, Μπωντλαίρ, Ελυάρ που περιέχονται σε σχολικά εγχειρίδια ή ποιητικές ανθολογίες). Καλό είναι να βρείτε και ποιήματα που έχουν μελοποιηθεί και να φτιάξετε ένα μουσικό αρχείο με αυτά.